Nawyk to zautomatyzowane zachowanie, czynność, która wykształca się przez wielokrotne powtarzanie. Dzięki nawykom możemy wykonywać pewne zadania bez skupiania na nich pełnej uwagi, a więc w sposób w pewnym sensie podświadomy.  Te automatyzmy wykształcają się, aby odciążyć mózg od części procesów, zwalniając tym samym zasoby na czynności wymagające większej uwagi i koncentracji. Przykładami nawyków mogą być:

– poranna kawa,

– mycie zębów,

– wejście na Facebook’a po uruchomieniu przeglądarki internetowej,

– jedzenie słodkich lub słonych przekąsek podczas oglądania telewizji.

Nawyk, jako mechanizm psychologiczny, składa się z trzech części. Pierwsza z nich to wyzwalacz, czyli coś, co uruchamia mechanizm nawykowy. Może nim być jakaś określona sytuacja, zachowanie, dźwięk, miejsce, nastrój,  okoliczność, w której zwykle zachowujemy się w ten sam sposób. Przykładem wyzwalacza może być poranek przed pracą. Budzisz się i nawet nie wiesz jak to się stało, że stoi przed tobą gorąca kawa. Poranki w większości wyglądają podobnie, więc wielokrotne powtarzanie czynności przyrządzania porannej kawy stało się nawykiem. Dlatego czasem nie pamiętasz, jak sobie tę kawę przyrządziłeś. Nie zmienia to jednak faktu, że ją pijesz.

To jest działanie, czyli czynność, którą wykonujesz po aktywowaniu wyzwalacza. Działanie prowadzi cię do określonej korzyści. To właśnie korzyść płynąca z wykonania danej czynności, otrzymana powtarzalnie, sprawia, że nawyk się utrwala. To swoista nagroda, którą w przypadku omawianego przykładu z kawą jest uczucie orzeźwienia i zastrzyk energii przed wyzwaniami czekającymi cię w trakcie dnia. Nawyki występują w różnych sferach naszego życia: prywatnej, zawodowej, a także podczas wykonywania hobby. Teraz, gdy wiesz już jaka jest ich konstrukcja, zaczniesz dostrzegać, jak wiele z nich wykonujesz każdego dnia. A czy można usunąć istniejący nawyk?

Odpowiedź jest brutalna – nie można. Jest on bowiem jak szlak w naszym mózgu, może się „przykurzyć”, ale nigdy nie zniknie. Oznacza to, że nawet jeśli od bardzo dawna nie wykonujesz jakiegoś nawyku, to jednak odpowiednio silnie doświadczony wyzwalacz może spowodować, że nawyk się uruchomi. Jet jednak światło nadziei w tym tunelu. Nawyki można bowiem modyfikować. Jest to jednak możliwe w ściśle określony sposób. Zmiana nawyku polega na zastąpienia działania innym działaniem, przy jednoczesnym zachowaniu tego samego wyzwalacza i tej samej nagrody. Jeżeli zdiagnozowałeś u siebie nawyk, który chcesz zmodyfikować (bo usunąć się nie da), to określ jaka wskazówka prowadzi do powtarzanego działania i jaka płynie z niego nagroda. Następnie wymyśl inną czynność, która wykonana w tych samych okolicznościach da ci taką samą korzyść. W ten sposób jesteś w stanie oszukać swój umysł i zmienić nawyk, który masz od dawna.

Można też tworzyć nowe nawyki. Mechanizm jest dokładnie taki sam:

  • W jasno sprecyzowanych okolicznościach
  • wykonaj określona działanie,
  • które da ci żądaną korzyść.

A teraz najważniejszy warunek, jeśli chodzi o budowanie nawyków. Powtarzaj powyższy schemat przez 21 dni! Dokładnie tak, wytrzymaj konsekwentnie przez 3 tygodnie. Tyle właśnie powstaje nawyk. Zagryź zęby i wytrzymaj 21 dni, a po tym okresie zobaczysz, że daną czynność wykonujesz już automatycznie. Nie wierzysz? Przekonaj się sam.

Tekst: Paweł Musiałowski